Een typisch beeld binnen de Japanse krijgskunst is dat van mensen die op hun knieën zitten. Dit is een overblijfsel uit de Japanse cultuur, waar van oudsher de meeste activiteiten op de knieën zittend gebeurde. Stoelen kwamen bijna niet voor in Japan. In plaats daarvan waren de meeste kamers bedekt met rieten matten waar men op de knieën op zat (en van oudsher ook liep).
Dit heeft deels te maken met de anatomie van de Aziatische benen, die beter geschikt zijn voor het langdurig op de knieën zitten, maar vooral ook met gewenning. Het is helemaal niet gezond voor ons om zoveel te zitten als we doen, en zeker niet op stoelen. Hoewel vervelend en niet per se goed voor je knieën, is op je knieën zitten wel heel gezond voor je rug. Er ontstaat namelijk een veel natuurlijker kromming in je onderrug dan wanneer je in een stoel zit, en je voelt vanzelf wanneer het weer tijd is om te gaan staan. De Japanners hadden dit honderden jaren geleden al door, maar helaas zwichten ze langzaamaan steeds meer voor onze comfortabele stoelen.
Manieren van zitten
Er zijn verschillende manieren om te zitten, die in het Japans allemaal een naam hebben, de bekendste staan hier uitgelegd:
Seiza
Seiza (正坐) is de klassieke manier van zitten die we associëren met Japan, met samurai en met het Japanse hof. Seiza betekent letterlijk “correct zitten” of “rechtop zitten”. Voor Japanners betekent dit dat je zit op je knieën met je tenen plat en een licht holle rug. Afhankelijk van de lokale gebruiken en je rol in de maatschappij kan het de bedoeling zijn dat je je knieën tegen elkaar hebt (gangbaar voor vrouwen), of met 1-2 vuisten tussen je knieën (gangbaar voor mannen). Het is tevens gebruikelijk om je linkervoet een beetje op je rechtervoet te leggen. Dit kan je hele voorvoet zijn, of alleen de grote teen.
Kiza
Kiza (危坐) is binnen aikido een ander veel gebruikte houding. Het is de actieve versie van de “passieve” seiza. Het wordt vertaald als “geknield zitten”, maar als je de karakters los van elkaar leest ontstaat een ander beeld. Het gebruikte karakter voor ki (危) betekent zoiets als “gevaar” of “risico”. Aan een hof waar iedereen passief zit, is degene die in kiza zit gevaarlijk, omdat diegene veel sneller kan reageren.
Bij kiza zit je met je tenen in de mat, klaar om te bewegen. Het is het vertrekpunt voor shikko (lopen op je knieën) en de houding om aan te nemen voor je begint aan een zittende techniek. Veel mensen eindigen hun klemtechnieken ook in kiza, hoewel niet iedereen het eens is over die noodzaak.
Het nadeel aan kiza ten opzichte van seiza is dat je zwaartepunt een fractie hoger komt te liggen, en iets naar voren verplaatst. Dit is een van de reden dat sommige mensen ervoor kiezen hun klemmen af te maken in seiza.
Agura
Agura (胡坐) is wat we in het Nederlands “kleermakerszit” noemen. Je zit op je billen met je beide voeten onder je gevouwen. Wij noemen de houding zo, omdat van oudsher kleermakers in deze houding zaten te werken. Dit idee gaat al terug naar de tijd van de Romeinen. De spier die in deze houding maximaal opgerekt wordt heet in het Latijn de m. Sartorius, letterlijk “de kleermakerspier”.
De letterlijke betekenis van 胡坐 – agura is cultureel nog meer gekleurd. Het karakter 胡 betekent zoiets als “barbaar”. Het is in de Japanse traditie een barbaarse manier van zitten. Overigens wordt dit woord van oudsher gebruikt voor stammen op het vaste land van Azië. Hoewel ook Europeanen die 400 jaar geleden in Japan arriveerden als barbaren werden gezien, werden zij meestal met het karakter 蛮 aangeduid, wat impliceert dat het niet de Europeanen, maar andere Aziaten waren die de kleermakerszit introduceerden in Japan.
In de moderne Japanse cultuur geldt agura als een ontspannen zithouding, uitsluitend geschikt voor mannen. De hoekige vorm die de knieën maken vond men niet passen bij vrouwen. Daarnaast, en mogelijk belangrijker, werd de houding onkuis geacht voor vrouwen met een rok aan. Bij aikido speelt dit minder een rol, maar aangezien veel (middelbare)scholen nog een schooluniform (met verplichte rok voor dames) kennen heerst dit beeld nog steeds een beetje. Hoewel niet alle schoolgaande dames zich hier iets van aantrekken. Bij aikido geld agura als ontspannen alternatief voor seiza, bijvoorbeeld tijdens de uitleg van de leraar of tijdens examens. Het nadeel is dat het een stuk lastiger is om soepel en snel op te staan zonder de handen te gebruiken.
Kekkafuza
Kekkafuza (結跏趺坐) is wat we in het Nederlands de “lotushouding” noemen. Letterlijk betekent het zoiets als “kleermakerszit met verbonden voeten”, en dat dekt de lading. Vanuit kleermakerszit is het de bedoeling dat je beide voeten op de knie van het andere been tilt. Dit is niet voor iedereen haalbaar, en is dan ook niet meer dan een optie.
Yokozuwari
Yokozuwari (横坐り) is traditioneel het vrouwelijke alternatief voor de ‘mannelijke’ kleermakerszit. Het betekent letterlijk “scheef zitten”, en wordt gezien als een ontspannender houding dan seiza, die ook vrouwen met rokken kunnen aannemen. De makkelijkste manier om deze houding aan te nemen is vanuit seiza je billen/heup opzij te laten vallen. Helaas is dit minder gunstig voor de rug, en daarom wordt dit bij aikido dan ook niet gedaan.
Sonkyo
Sonkyo (蹲踞), letterlijk “gehurkt”, is een lastige houding om aan te nemen. De bedoeling is dat je slechts op je tenen/bal van je voet rust, terwijl je je bovenbenen naar buiten draait en je knieën lager zijn dan je heupen. Deze houding wordt onder andere tijdens sumo wedstrijden veel gebruikt.